Ο Άγιος Γέροντας των ημερών μας ... [2ο]

Αρχιμ. π. ΜΑΡΚΟΣ ΜΑΝΩΛΗΣ

ΜΕΡΟΣ 2^ο

Είναι αλήθεια πως το πλήθος που παραβρέθηκε στην κηδεία του π. Μάρκου εκεί στον Άγιο Γεώργιο Διονύσου, ήταν πάρα πολύ μεγάλο. Υπολογίζεται στις 4 με 5 χιλιάδες. Κάποιος περαστικός που με ρώτησε τι συμβαίνει, όταν του είπα, μου απάντησε ως εξής: «Καλά, ούτε πρωθυπουργός να ήταν…»

Και το πλήθος αυτό δεν βρέθηκε εκεί έτσι κατά τύχη. Όλοι τους, λίγο ως πολύ, δεν πήγαν τόσο επειδή τον γνώριζαν, όσο γιατί είχαν ευεργετηθεί απ’ τον πατέρα Μάρκο, από ευγνωμοσύνη, και για να πάρουν την ύστατη ευχή του.

Αυτό όμως που μου έκανε πολύ μεγάλη εντύπωση, κι είναι αλήθεια πως δεν το έχω ξαναζήσει, ήταν εκείνο που άκουσα απ’ το πλήθος, όλο αυτό το μέγα πλήθος του λαού που παραβρέθηκε στην κηδεία του: «Άγιος… Άγιος…»! Και το έλεγε σταθερά, με επιμονή, με παλμό, με συγκίνηση και με δέος!

Αν μπορούσε κανείς να ρωτήσει έναν – έναν τους ανθρώπους αυτούς, γιατί έλεγε εκεί στην κηδεία του π. Μάρκου, αυτό το «Άγιος … Άγιος…», τότε θα μέναμε όλοι έκθαμβοι απ’ τα όσα ακούγαμε.

*   *   *

Αλλά πώς να μην επαναπαυόταν η Χάρις του Θεού στον π. Μάρκο, σ’ εκείνον που λειτουργούσε κάθε μέρα, επί 26 σχεδόν χρόνια; Σ’ εκείνον που είχε τη Θεία Λειτουργία ως το κέντρο της ζωής του; Σ’ εκείνον που πραγματοποιούσε πλήθος από ακολουθίες και αγρυπνίες αδιάκοπα;

Αυτό κι αν είναι όντως θαυμαστό γεγονός. Και για να γίνει κατανοητό, ας σκεφτούμε το εξής: Άραγε μπορεί κάποιος από μας να εκκλησιάζεται κάθε μέρα, όλο το χρόνο, όλα τα χρόνια; Ούτε και σ’ ένα σαρανταλείτουργο δεν μπορούμε να το κάνουμε αυτό. Κι αν γίνει θα είναι όντως εξαίρεση στη ζωή μας. Επιπλέον κοινωνούμε και μάλιστα αναξίως κι αυτό μερικές φορές τον χρόνο και νομίζουμε ότι κάτι κάναμε. Και ο π. Μάρκος λειτουργούσε και βεβαίως κοινωνούσε κάθε ημέρα επί 26 συνεχή χρόνια!

Κάποιος ευλαβέστατος Αρχιμανδρίτης που το συζητήσαμε αυτό μου είπε: «Ο π. Μάρκος κατόρθωσε επ’ αυτού το ακατόρθωτο, όπως θα το έλεγα. Για μένα προσωπικά τον ανάξιο, αυτό είναι εντελώς αδύνατο».

Κι ένας άλλος πολυσέβαστος και φιλακόλουθος Αρχιμανδρίτης και πνευματικός, στην απορία μου αυτή, μου απάντησε ως εξής: «Ούτε σωματικά ούτε δε και πνευματικά μπορεί να το κάνει κάποιος αυτό. Είναι αλήθεια ότι ο π. Μάρκος είχε σ’ αυτό Θείο Χάρισμα»

Και πραγματικά τέτοιο ήταν το χάρισμά του επ’ αυτού, που μόνο με τον Άγιο Νικόλαο Πλανά θα μπορούσε να συγκριθεί … Δεν είναι τυχαίο που απ’ τη Θεία Λειτουργία έφυγε για την ολιγοήμερη παραμονή του στο νοσοκομείο και από εκεί για το ουράνιο θυσιαστήριο του Κυρίου.

*   *   *

Και πώς να μην επαναπαυόταν η Χάρις του Θεού στον π. Μάρκο, σ’ εκείνον που ήταν «κανόνας πίστεως και αληθείας»;

Υπόψη ότι κανόνας είναι ο χάρακας, το γνωστό εκείνο γεωμετρικό όργανο που χρησιμοποιείται για τη χάραξη ευθειών και τη μέτρηση ευθυγράμμων τμημάτων. Γι’ αυτό και «Κανόνα» ονομάζουμε κάθε ίσια ράβδο που χρησιμοποιούμε για να κρατήσουμε κάτι ευθύ, είναι ακόμη και το εργαλείο εκείνο που χρησιμοποιούν οι χτίστες, για να διαπιστώσουν αν ο τοίχος που χτίζουν είναι ίσιος. Μεταφορικά η λέξη «κανόνας» σημαίνει καθετί που χρησιμεύει ως μέτρο, ως πρότυπο, ως κριτήριο κ.λπ. Σημαίνει ακόμη και την κατευθυντήρια γραμμή που πρέπει να ακολουθήσει κανείς.

Τέτοιος κανόνας πίστεως και αληθείας ήταν ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, Επίσκοπος Εφέσου, που έσωσε με την Χάρη του Θεού την Ορθοδοξία μας. Εκείνου του οποίου το όνομα έλαβε ο π. Μάρκος κατά τη μοναχική του κουρά και τον μιμήθηκε εξαιρετικά. Όπως και ο Άγιος Νικόλαος, για να αναφέρουμε κι ένα ακόμη παράδειγμα, που χάραξε την ορθή πίστη και αλήθεια εκεί στην Α΄ Οικουμενική Σύνοδο που παραβρέθηκε, γι’ αυτό και στο τροπάριό του λέμε: «Κανόνα πίστεως και εικόνα πραότητος …»

Και, αν και ήταν υπόδειγμα και κανόνας πραότητας ο Άγιος Νικόλαος, ωστόσο δημόσια, δηλαδή μέσα στην ίδια την Α΄ Οικουμενική Σύνοδο κι ενώπιον του Προεδρεύοντος αυτής Αγίου Μεγάλου Κωνσταντίνου, έφθασε να χαστουκίσει τον αιρεσιάρχη Άρειο. Τέτοιος κανόνας πίστεως και αληθείας ήταν.

Το ίδιο έκανε σε όλο του το βίο και ο π. Μάρκος. Και τι να πρωτοαναφέρει επ’ αυτού κανείς; Το ότι ευθύς εξ αρχής, και ενώ ήταν ακόμη διάκονος, ήλεγξε τον πανίσχυρο τότε Πατριάρχη Αθηναγόρα, όπως και πολλούς άλλους έκτοτε, κάτι που του στέρησε την «καριέρα» όπως θα λέγαμε σήμερα σε κοσμικούς όρους;

Και τι να αναφέρει κανείς για όλο εκείνο το βάρος και την ευθύνη της έκδοσης για 10ετίες της γνωστής μας μαχητικής εφημερίδας «ΟΡΘΟΔΟΞΟΣ ΤΥΠΟΣ», αλλά και της ίδρυσης της Π.Ο.Ε. στον αγώνα κατά των αιρέσεων;

Πόσους αγώνες δεν έκανε επ’ αυτών ο π. Μάρκος και σε πόσες θυσίες δεν υποβλήθηκε; Όπως ο Άγιος Νικόλαος, ο Άγιος Μάρκος ο Ευγενικός, αλλά και τόσοι ομολογητές Άγιοι της Εκκλησίας μας, έτσι και ο π. Μάρκος συνέβαλε τα μέγιστα στη διατήρηση της Ορθόδοξης Πίστης επί των ημερών μας. Ήταν ασυμβίβαστος με τις παρεκκλίσεις. Το σύνθημα της ζωής του ήταν τούτος ο λόγος του Αγ. Μάρκου του Ευγενικού: «Ου χωρεί συγκατάβασις εις τα της πίστεως». «Έγινε πιστό αντίγραφό του», όπως πολύ ωραία είπαν.

Γι’ αυτό και ως «κανόνας πίστεως και αληθείας» έβαλε κατευθυντήριες γραμμές, έδειξε ποιος είναι ο ίσιος δρόμος και πως βαδίζεται αυτός. Είναι πολύ χαρακτηριστικό αυτό που έγραψε ο π. Βασίλειος Βολουδάκης για τον π. Μάρκο: «Δεν οδηγούσε τον «Ο.Τ.» απλώς, αλλά ακριβώς»!

                                                            *   *   *

Και πώς να μην επαναπαυθεί η Χάρις του Θεού στον π. Μάρκο; Σ’ εκείνον που «λεντίω ζωννύμενος», όπως ο Κύριος, διακόνησε με πλήρη αυταπάρνηση τον συνάνθρωπο; Τον πονεμένο, τον ασθενή, τον φτωχό, τον φυλακισμένο, το νέο;

• Βρισκόταν όπου υπήρχε πόνος, δοκιμασία και θλίψη. Το πρόβλημα του άλλου ήταν και δικό του πρόβλημα. Πλήθος ανθρώπων έβγαλε από δύσκολες καταστάσεις οποιασδήποτε μορφής …
• Εξομολογούσε ακατάπαυστα …
• Προσευχόταν για όλους …
• Ενδιαφερόταν για κάθε περίπτωση που έπεφτε στην αντίληψή του δίνοντας όλο του τον εαυτό …
• Καθοδηγούσε κι έδινε λύσεις με τα λίγα λόγια που έλεγε και περισσότερο με την προσευχή του. Χιλιάδες ψυχές οδήγησε «εις τόπον χλόης» …
• Κανένας δεν έφευγε από κοντά του χωρίς να πάρει αυτό που ήθελε κι εν πάση περιπτώσει αυτό που έδινε ο Θεός …
• Αγαπούσε πολύ τη νέα γενιά και έκανε πάρα πολλά γι’ αυτήν …
• Πήγαινε στα νοσοκομεία, ήταν τακτικός στις φυλακές και όχι κάθε Πάσχα και Χριστούγεννα όπως συνηθίζεται, πλησίαζε και τους χειρότερους καταδίκους, ιδιαίτερα δε τα νέα παιδιά που ήταν εκεί…

Ο υπεύθυνος των φυλακών ανηλίκων Αυλώνας, είπε στην ομιλία που εκφώνησε στην κηδεία του: «Τι θα πω τώρα πάτερ Μάρκο στα παιδιά που δεν θα έρθεις την Τετάρτη;». Κι ένας αποφυλακισμένος όταν τον ρώτησαν γιατί παραβρέθηκε στην κηδεία του, είπε: «Πώς να μην έρθω στον άνθρωπο αυτό που τακτικά με επισκεπτόταν στη φυλακή;». Επί 26 χρόνια κάθε Τετάρτη και Σάββατο, βρισκόταν εκεί. Άρα πόσες φορές είδε αυτό το παιδί και όχι μόνο;

Ως και ο γνωστός στιχουργός Λευτέρης Παπαδόπουλος, για το έργο του αυτό, σε δημοσίευμά του στην εφημερίδα «ΤΑ ΝΕΑ» τον είχε χαρακτηρίσει «παπά που λάμπει»!

Ατελείωτες ήταν, ως γνωστόν, οι εξομολογήσεις, που δεν περιορίζονταν μόνο στους ενορίτες του. Πήγαινε στο νοσοκομείο ΚΑΤ, στη Μονή Πετράκη, στον Αγία Τριάδα Εκάλης, τον Άγιο Νεκτάριο Ν. Ερυθραίας, στον Άγ. Δημήτριο Δροσιάς, στην Κοίμηση Θεοτόκου Άνοιξης, στον Προφήτη Ηλία Ροδόπολης, στην Αγία Μαύρα Ηλιουπόλεως, στον Άγ. Κωνσταντίνο Ν. Μάκρης κ.λπ. Με σταθερό πρόγραμμα, κάθε μέρα, όλες τις ημέρες του χρόνου. Ξεκουραζόταν ελάχιστα, μόλις 3-4 ώρες την ημέρα και κατά την μεταφορά του στο αυτοκίνητο που τον πήγαινε από τόπο σε τόπο…

Ως τις τελευταίες ημέρες της επίγειας ζωής του ακατάπαυστα εξομολογούσε και πρόσφερε τη χάρη του Θεού. Είναι γνωστό ότι κατά την τελευταία του εξομολόγηση και λίγο πριν φύγει για το νοσοκομείο εξομολόγησε 150 αδελφούς! Ήταν πάντοτε διαθέσιμος σε όλους και δεν αρνήθηκε τον εαυτό του σε κανέναν, όποιος κι αν ήταν αυτός.

Ευθύς εξ αρχής από τότε που έφυγε για τις ουράνιες πατρίδες, όλοι έλεγαν: «Εμείς φταίμε που τον κουράσαμε τόσο πολύ. Εκείνος σε κανέναν μας δεν έλεγε ποτέ του όχι, γεγονός που δεν σεβαστήκαμε». Και πραγματικά αυτή ήταν μια «αδυναμία» (εντός εισαγωγικών η λέξη) του χαρακτήρα του. Δεν μπορούσε να πει όχι σε κάτι που του ζητούσε ο συνάνθρωπος.

Ναι, σε τέτοια διακονία βρισκόταν ακατάπαυστα ο π. Μάρκος. Κυριολεκτικά δαπανήθηκε απ’ την μία στο θυσιαστήριο του Κυρίου και την υπεράσπιση της αληθείας Του και απ’ την άλλη στην απόλυτη διακονία των ανθρώπων.

Ως θυμίαμα ευωδίασε, ως λαμπάδα κάηκε ως το τέλος φωτίζοντας … Κάτι που μας θυμίζει αυτό που έλεγε ο Απ. Παύλος στους Κορινθίους: «Τις ασθενεί, και ουκ ασθενώ; Τις σκανδαλίζεται, και ουκ εγὼ πυρούμαι;» (Β΄ Κορ. 11,29).

 Στο π. Μάρκο συνέβη όντως αυτό που λέγει ο Κύριος: «Ο ποιμήν ο καλός την ψυχήν αυτού τίθησιν υπέρ των προβάτων» (Ιω.10,11). Η Παναγία μας την οποία υπερβαλλόντως τιμούσε και αγαπούσε τον αξίωσε να γίνει και αυτός «δένδρον αγλαόκαρπον» γι’ αυτό και μπόρεσε και «έθρεψε πολλούς», όπως και «ξύλον ευσκιόφυλλον» γι’ αυτό και ανάπαυσε τόσους πολλούς από τους καύσωνες των παθών και όχι μόνο. Μην ξεχνούμε, αδελφοί μου, πως η είσοδος στη Βασιλεία του Θεού θα γίνει με βάση την ευσπλαχνία που δείξαμε στον συνάνθρωπο.

                                                            *   *   *

Και πώς να μην επαναπαυθεί η Χάρις του Θεού στον π. Μάρκο που, σύμφωνα με το τακτικό και απαρέγκλιτο πρόγραμμά του πήγαινε στις φυλακές, όπως είπαμε, αναζήτησε και βρήκε και επιπλέον έφερε σε μετάνοια γνωστότατους κακοποιούς, όπως ήταν ο Πάσσαρης και τα παιδιά της Παλλήνης; Πόσο σπάνιο και μοναδικό θα έλεγα δεν είναι κι αυτό;

Η μορφή του τους συγκλόνισε, όπως και η παρουσία του εκεί στη φυλακή τους. Κι όλα αυτά τότε που όλοι ήταν εναντίον τους, με πρωτοστάτες τα γνωστά μας μέσα ενημέρωση. Και όμως ο π. Μάρκος δεν δίστασε να τους επισκεφθεί, να τους συμπαρασταθεί και να τους οδηγήσει στη μετάνοια.

Μάλιστα ο Πάσσαρης τόσο πολύ συνδέθηκε μαζί του, ώστε ζήτησε να τον δει ακόμη και στις φυλακές της Ρουμανίας. Και τι έκανε ο π. Μάρκος; Έφθασε έως εκεί, πήγε ως και σ’ αυτά τα Καρπάθια όρη της Τρανσυλβανίας για το απολωλός! Είναι δε γνωστό ότι ο Πάσσαρης, αυτός ο σε δύο φορές ισόβια καταδικασμένος, έχει πολλές φορές πει, ότι αν ποτέ αποφυλακιστεί, θα ήθελε να γίνει μοναχός στο Άγιον Όρος. Έτσι λειτούργησε και σ’ αυτόν η Χάρη του Θεού δια του π. Μάρκου.

Όσο για τα παιδιά της Παλλήνης που πάρα πολλές φορές επισκέφτηκε ο π. Μάρκος, τόσο πολύ άλλαξαν, που ένας απ’ αυτούς παρότρυνε και τους άλλους φυλακισμένους να εξομολογηθούν στον π. Μάρκο!

Ορθά είπαν για τον π. Μάρκο τούτο: «Η παρουσία του στη Φυλακή Ανηλίκων Αυλώνα ήταν πολύ τακτική. Ήταν η φυλακή του». Και ορθά τον αποκάλεσαν, και μάλιστα κοσμικές εφημερίδες, «Άγιο των φυλακισμένων»!

                                                                        Π.